• Krzysztof Kasperek

Nowoczesna szkoła w Polsce?

Aktualizacja: kwi 23

Ilości zachwytów pojawiających się nad fińskim czy duńskim system edukacji nie ma końca. Finlandia, niegdyś zacofany gospodarczo kraj, w ciągu zaledwie 40 lat zdołała stworzyć najlepszy system edukacji na świecie, co potwierdzają różne międzynarodowe rankingi. Jednak czy ktoś z nas słyszał kiedykolwiek o Szkole Podstawowej nr 1 w Mikołowie na Śląsku i eksperymencie, który wydarzył się tam w latach 1935-1939 pod kierownictwem profesora Aleksandra Kamińskiego?

Nowoczesna szkoła w Polsce?

Eksperyment był inspirowany doświadczeniem i dorobkiem ruchu harcerskiego i metody, która na przestrzeni lat przynosiła znakomite wyniki pod względem aktywizacji i uspołeczniania młodzieży. Można by wprost zasugerować, że klasy poddane eksperymentowi były prowadzone przez nauczycieli metodą harcerską zmodyfikowaną na potrzeby placówki dydaktycznej, jaką jest szkoła. Punktem wyjścia eksperymentu były zainteresowania, czyli pasja i ciekawość dziecka, która jest głównym motywatorem do zdobywania nowej wiedzy.


W „metodzie mikołowskiej” usiłowano bardziej niż gdzie indziej spożytkować tę stronę procesu wychowawczego, którą można oprzeć na zainteresowaniach. W tym celu opracowano cztery elementy metody oparte o zainteresowania dzieci:


1. Zabawa

2. Grupa

3. Lista umiejętności

4. Atmosfera wychowawcza

Zabawa dziecka

Wychowywanie przez grę i zabawę we wszystkich klasach szkoły podstawowej. Wyobrażamy to sobie? W takich przedmiotach jak matematyka, język polski, języki obce, geografia, przyroda organizowano gry, które wspierały cele wychowawcze. W najmłodszych klasach metoda polegała na zabawie dla frajdy, później zabawa przybierała formę ćwiczenie gruntujące umiejętności i dające sposobność wyzyskania wiedzy dla własnych zabawowych celów dzieci. Na końcu zabawa kształtowała osobowość człowieka.


Jak my dorośli reagujemy na zabawę? Dla wielu nas jest ona marnowaniem czasu. Można wysunąć tezę, którą również postawił Alexander Sutherland Neill w swoje książce „Sumerhill”, iż „dziecko jak roślina cieplarniana, zostało wyhodowane na dorosłego, zanim osiągnęło dojrzałość”. Częsty strach dorosłych przed daniem dziecku możliwości spędzenia czasu w dowolnej formie jest błędem. Od razu pojawia się w naszej głowie pytanie:


„Jeżeli mój syn będzie się bawił na lekcjach, to jak kiedykolwiek nauczy się czegoś i zda egzaminy?”

Dziecko, które utraci zdolność uczestnictwa w harcach, traci jeden z fundamentów swojego rozwoju. Zadaniem zabawy jest wyrównywanie braków życia i zaspokajanie niewyżytych pragnień, przez to przywrócenie równowagi psychicznej. Gry i różne zajęcia, jakich podejmują się dzieci, dają nam możliwość rozwinięcia naszej osobowości, przygotowuje do przyszłych działań, rozwijają wyobraźnie. Każde takie działanie jest ćwiczeniem wprowadzającym w życie biologiczne, społeczne i kulturalne. Co najważniejsze uczenie i zapamiętywanie w atmosferze obojętności i nudy nie może być wydajne, co potwierdza współczesna neurodydaktyka.

Małe grupy

Szkoła w Mikołowie stała się miejscem samodzielności oraz wpływała na rozwój przywództwa i posłuchu. W ramach metody mikołowskiej w klasach objętych eksperymentem funkcjonowały grupy 6-osobowe, dobierana na zasadzie spontaniczności i naturalności. Na grupowego mianowano chłopca lub dziewczynkę najbardziej odpowiadającą gromadce. System grupowy był podstawą, jeżeli chodzi o wydajność pracy, rozwój umiejętności współdziałania, czy usprawnienie wydajności pracy.


Dzięki stosowaniu systemu zastępów szkoła mogła pozwolić sobie na dotarcie do możliwości umysłowych i moralnych każdego ucznia.

Obecnie system małych grup wykorzystywany jest w szkole na potrzeby pojedynczych zadań, natomiast w Mikołowie małe grupy działały w sposób nie przerwany mając zadania organizacyjne, dydaktyczne i wychowawcze, a na roli grypowych spoczywał obowiązek uczestniczeniach w „radzie grupowych”, gdzie wspólnie podejmowano najważniejsze decyzję dotyczące klas.


Ogromną role w szkole odgrywał samorząd uczniowski, sądy koleżeńskie oraz uczniowskie komisje prób. Rozwinięty samorząd pozwalał na rozwój uczniów w duchu demokracji oraz dawał możliwość podejmowania decyzji dotyczącej społeczności szkolnej. Między grupami klasowymi toczyło się współzawodnictwo które, zachęcało uczniów do wspierania się nawzajem oraz uczyło życia w wspólnocie. W szkole funkcjonował również system listy spraw zaproponowany w dawnych pracach przez Janusza Korczaka, który wspierał samodzielne rozwiązywanie konfliktów przez dzieci.

Umiejętności na całe życie

Lista umiejętności wprowadzona została w celu wykrycia uzdolnień i zamiłowań dziecka. Dawała mu przez to pierwsze wskazówki naprowadzające na wybór dalszej szkoły lub zawodu. Uważam, że rzecz w dzisiejszych czasach bardzo potrzebna, obecne szkolnictwo oferuje wiedzę maksymalnie ogólna nieopartą o jakąkolwiek specjalizacje. Często kończy się to tym, że uczniowie po zdaniu matury nie są w stanie, podając racjonalnej decyzji, na temat swojej dalszej ścieżki zawodowej. Lista umiejętności wprowadzona w eksperymentalnej szkole największy zasób umiejętności posiadała dopiero w najstarszych klasach. Pod koniec szkoły uczniowie dysponowali wielkim wyborem sprawności umysłowych, artystycznych, technicznych i społecznych, które pozwalały każdemu uczniowi ujawniać swoje uzdolnienia i zainteresowania oraz rozwijać je przez zdobywanie coraz nowych umiejętności.


W najmłodszych klasach lista umiejętności odgrywała jedynie zachętę do utrwalania wyników nauczania w takich przedmiotach jak język polski i rachunki. Lista miała zachęcić przez wyróżnienie do pokonania trudności w opanowywaniu umiejętności mało atrakcyjnych.


Przykłady sprawności:


Język polski:

Opowiadacz:

1.Powie ładnie o tym, co zdarzyło się przy pracy lub w czasie zabaw w domu, w szkole, w mieście lub na wsi.

2. Opowie bajkę.


Rachunki:

Majsterek

1. Zrobi miarkę metrową i mierzy nią.

2. Zrobi zegar i zna się na nim.

3. Przygotuje pieniądze i zlicza ja.


Znawca literatury polskiej złotego wieku

1. Scharakteryzuje życie i twórczość jednego z czterech następujących pisarzy:

2. Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Piotr Skarga i Frycz-Modrzewski.

3. Przedstawi wykaz 20 słów i zwrotów w starej polszczyźnie i objaśni każdy z nich.

4. Przytoczy parę przykładów wpływu łaciny na polski język literacki Złotego Wieku.

5. Wskaże, który utwór Złotego Wieku najwięcej mu się podoba i powie dlaczego.

Jaką atmosferę mamy w klasie?

Gdy nauczyciel jest partnerem i traktuje dzieci z maksymalnym zaufaniem. Jeżeli pozwoli na swobodę poruszania i twórcze rozmowy sprzyjające procesowi uczenia. Będzie również wspierał w kształtowaniu postawy ciągłej uczynności, gotowości, spieszenia z pomocą tam, gdzie pomoc wydaje się potrzebna, to stworzy dla uczniów odpowiednią atmosferę wychowawczą.


Szczerość i autentyczność wychowawcy jest niezbędnym warunkiem utrwalenia dobrej atmosfery w klasie.

Jeżeli dodamy jeszcze do tego pogodę ducha i osobisty przykład, to wspólne przeżywanie lekcji z uczniami sprawia, że widzą wychowawcę w całości. Mogą zaobserwować jego wiedzę, umiejętności i postawę. Lekcje te pokazują jego mocne strony, ale i odsłaniają braki, która są bardzo ważne w budowaniu autorytetu.


W tworzeniu odpowiedniej atmosfery pomagało specjalnie ustawienie ławek ułatwiające prace w grupach. Ponieważ przy obecnym katedralnym ustawieniu sali dzieci mają utrudniony kontakt. Widzą swoje plecy, nie mogą z sobą rozmawiać, nie widzą, co robią inne osoby i nie mogą sobie pomagać. Dodatkowo nauczyciel postawiony jest na przedzie klasy, co wyklucza jego partnerski kontakt z uczniami. Atmosfera wychowawcza wpływała na wewnętrzną motywację uczniów, by stawać się coraz lepszym i pielęgnować odpowiednie postawy.

Efekty eksperymentu Aleksandra Kamińskiego

Stosowana metoda otwarła dzieciom usta; zabawa i gry niezmiernie uaktywniły dzieci; sprawności stały się bodźcami zachęcającymi dzieci do nauki; na tle pracy w grupach rozbudziło się współzawodnictwo grupowe, w związku z czym rozwinęła się karność i skłonność do ofiarności na rzecz grupy; między uczniami i nauczycielami widzi się miłą atmosferę przyjaźni; wreszcie u dzieci dotychczas zaniedbanych widzi się dbanie o czystość i schludność”- Pisał profesor Kamiński.


„Klasy wyróżniają się od innych klas równoległych. Na pierwszym planie uderza mnie niezmiernie, moim zdaniem, ważny moment; dzieci umieją pracować, czyli zdobyły technikę pracy umysłowej. Praca w szkole znajduje w dzieciach umotywowanie, wskutek tego wszystkiego dzieci są nią zainteresowane. Klasy są pełne dynamizmu..”

Cztery elementy metody uzupełnione były o wykrywanie, rozwijanie i zaszczepianie uzdolnień i wartości moralnych uczniów. Każdy element metody mikołowskiej sprzyjał wykrywaniu talentów i wartości, które każde dziecko nosi w sobie.


Niestety eksperyment został przerwany w połowie drogi przez II Wojnę Światową. Kto wie, czy dzisiaj nie bylibyśmy jednym z główny ośrodków edukacyjnych Europy, jeżeli chodzi o propagowanie autorskiego, nowatorskiego systemu edukacji i podejścia do szkolnictwa. System i metoda zaproponowany przez profesora Aleksandra Kamińskiego jest bardzo zbliżony do rozwiązań proponowanych przez system edukacji fińskiej. Nawiązuje również do szeregu innych uznawanych na całym świecie szkół i metod wychowania takich jak: metoda Mari Montessori, szkoła waldrofska, czy edukacja demokratyczna i sławna szkoła Summerhill.


Trzeba by się zastanowić, czy eksperyment, który został całkowicie zapominany przez dzisiejszych pedagogów i polityków, nie byłby odpowiedzią na dzisiejszy kryzys szkoły. Czy nie pozwoliłby nam na oderwanie nas od starego postrzegania szkolnictwa i edukacji jako procesu wyłożenia wiedzy przez nauczyciela i zweryfikowania jej na teście.


Wierzę, że metoda harcerska i profesor Kamiński zmieniliby szkołę w coś wartościowego. W miejsce pełne radości, wiedzy, umiejętności i postaw na całe życie. Może spróbujemy jeszcze raz?

Artykuł napisany na podstawie książki: Aleksander Kamiński: „Aktywizacja i uspołecznianie uczniów w szkole podstawowej”

Zdjęcia ze zbiorów Unsplash.com

0 wyświetlenia
  • Czarny Facebook Ikona
  • Czarny Instagram Ikona
  • Czarny Pinterest Ikona
  • Czarny LinkedIn Icon