• Krzysztof Kasperek

Co daje metoda Montessori?

Co daje metoda Montessori? To pytanie zadaje sobie wielu z nas. Do 1964 roku nie przeprowadzono żadnego naukowego badania edukacji Montessori, które mogłoby odpowiedzieć na to pytanie. Wtedy właśnie grupa rodziców z Cincinnati zaczęła opracowywać odpowiednie narzędzia. Inicjatorzy wiedzieli, że jeśli metoda Montessori miała przenieść się ze swojej historycznej pozycji, przestać być metodą praktykowaną na obrzeżach edukacji i wejść do głównego nurtu, należy przedstawić sukces tej pedagogiki. Mieli oni niepodważalną rację, w takim razie co daje metoda Montessori? Jakie są jej zbadane efekty? Jak wpływa na rozwój naszych dzieci?

Co daje metoda Montessori?

Współczesne badania wskazują, że rozwój dziecka następuje głównie w pierwszych trzech latach życia, a większość zainteresowań i umiejętności “życiowych” dziecko nabywa w wieku od 3 do 6 roku życia. Zdaniem naukowców, w wieku 6-7 lat, idąc do szkoły, mały człowiek jest już rozwinięty w takim stopniu, że wiele spośród talentów, cech i predyspozycji, które miały szansę się rozwinąć, można bardzo dobrze dostrzec. Co jest zgodne z postrzeżeniami samej Marii Montessori.

Najważniejszym okresem w życiu nie są lata studiowania na wyższej uczelni, ale te najwcześniejsze, czyli okres od narodzenia do sześciu lat. Jest to czas, kiedy formuje się inteligencja człowieka i nie tylko ona, ale całość jego zdolności psychicznych." - Maria Montessori

Niezwykłe badania


Powołując się na badania przytoczone przez Paula Polk Lillard w książce „Montessori nowoczesne podejście” - badania na temat skuteczności metody Montessori przeprowadzono w USA gdzie wybrano około 150 uczniów z klas Montessori, do których również stworzono klasy porównawcze i kontrolne. Przygotowano specjalnie test, który został określony jako Cincinnati Autonomy Test Battery. Oznaczało to, że mierzono różne sile strony dziecka. Wybrano 14 zmiennych do oceny następujących zachowań: ciekawość, asertywność, zachowanie eksploracyjne, kreatywność, zachowania innowacyjne, kontrola impulsów motorycznych, uwaga, wytrwałość, refleksyjność, niezależność od pola percepcji i analityczne procesy percepcyjne. W czasie trzech lat testów uczniowie z klas prowadzonych metodą Montessori konsekwentnie osiągali najwyższe wyniki dla wszystkich zmiennych. Wynik był na tyle obiecujący, że zachęcił badaczy do przedłużenia eksperymentu o kolejne 3 lata.


Zachęceni wynikami


Główny nacisk podczas drugiej oceny drugiego trzyletniego okresu położono na porównanie osiągnięć czterech grup dzieci: z klas Montessori, z grup bez podziału na klasy, z doświadczeniem w przedszkolu i w konwencjonalnych grupach oraz bez doświadczenia w przedszkolu i w konwencjonalnych grupach. Dzieci Montessori ponownie osiągnęły najwyższe lub prawie najwyższy wynik w przypadku wszystkich wskaźników używanych w tym dwuletnim teście. Dodatkowo w pierwszym roku badania szkoła z Cincinnati przeprowadziła dodatkowy test – Metropolitan Readiness Tests. Według załączonej do niego instrukcji został on „stworzony, by mierzyć zakres, w jakim rozpoczynający naukę szkolną rozwinęli różne umiejętności i zdolność pozwalające im uzyskać gotowość do przejścia do klasy pierwszej”. Ponownie wykazano, że pod koniec przedszkola klasa Montessori była najbardziej dojrzała i gotowa rozpocząć naukę w klasie pierwszej na podstawie testu, a klasa kontrolna bez przedszkola była najmniej przygotowana.


Również po latach eksperymentów Steve Hughes, neuropsycholog, pediatra i ojciec, z całym przekonaniem stwierdził, że metoda Montessori wzmacnia niektóre funkcje mózgu, które odpowiadają za rozwój umiejętności poznawczych. Nawet nazwał tę metodę jako „oryginalny system uczenia się bazujący na mózgu”. Więcej o tym możecie posłuchać tu: https://vimeo.com/ondemand/drstevehughes


Można by się teraz zastanowić z czego wynika tak świetny wynik i czy to jedyne korzyści wynikające z przebywania w programie Montessori?


Odpowiedź jest prosta najważniejszy wpływ na skuteczne efekty kształcenia w programie Montessori, mają poniższe zasady opracowane na przestrzeni 100 lat i skutecznie unowocześniane przez całą społeczność Montessori na świecie! Więc, jakie to są zasady?

Z czego wynika sukces Metody Montessori?

1. Zachęcaj dziecko do niezależności.


Pozwalanie dziecku na kierowanie własnym życiem przez stworzenie otoczenia, które sprzyja jego samodzielności i zachęca do samoedukacji, to klucz do jego rozwoju. Jeżeli chcesz dowiedzieć się, jak możesz stworzyć takie otoczenie zapraszam cię do mojego ostatniego artykułu. Dzięki niezależności dzieci nabierają poczucia własnej wartości i wyrabiają wewnętrzną motywację do samodzielnej pracy. Jest takie powiedzenie: „Możesz doprowadzić konia do wodopoju, ale nie da się go zmusić, aby pił”. Ćwiczenie samodyscypliny wymaga zatem dobrowolnego zaangażowania dziecka – tylko wtedy możemy liczyć na trwałe rezultaty.


2. Wspieranie naturalnych procesów uczenia się dziecka.


Metoda Montessori skupia się na potrzebach rozwojowych dziecka. Przede wszystkim polega na obserwacji i dopasowywaniu do tych obserwacji otoczenia i naszych działań. Dzieci ciągle nas czegoś uczą. Obserwowanie i czerpanie wiedzy od dzieci o dzieciach to niezwykłe zadanie. Naszą rolą jest podsycać pragnienie tej wiedzy i musimy wiedzieć jak to zrobić. W wieku od 0 do 6 również fazy wrażliwe w rozwoju dziecka są dla nas drogowskazem. Maria Montessori zauważyła, że w dzieciństwie występują okresy wrażliwe na naukę. W tych momentach znaczących dla ewolucji leży wielki potencjał neuro-emocjonalny, kiedy to edukacja jest niezbędna. Dodatkowo wyjątkowość metody Montessori polega na tym, że uczy dzieci przez działanie, nie tylko rozwijając ich sprawność manualną i intelektualną, ale również ich wewnętrzną dyscyplinę.


3. Klasa to ucząca się społeczność ludzi w różnym wieku.


Interes grupy określa zasady, na jakich możemy przebywać w klasie oraz uczy dzieci zachowań społecznych. Dzieci w klasach Montessori mają duże możliwości nauki na modelach oraz poprzez pomoc rówieśników i współpracę. Badania w szkołach i laboratoriach psychologicznych wykazał, że w takich sytuacjach zachodzi proces przyswajania wiedzy. Ponadto, wzajemna współpraca jest lepsza od tradycyjnego nauczania całej klasy zarówno pod względem nauki i atmosfery w grupie, jak i otrzymanego wsparcia. Dodatkowo w przyswajaniu informacji o środowisku poprzez zmysły pomagają wówczas neurony lustrzane, które znajdują się płacie czołowym. Maria Montessori już kilkadziesiąt lat temu zaobserwowała fenomen nauki przez obserwację i wiedziała, że można modelować zachowania dzieci przez nasze własne zachowanie.


4. Szanowanie i pielęgnacja koncentracji.


Koncentracja w dzisiejszym rozgorączkowanym świecie jest na wagę złota, jednak nie jest to jedyna forma uwagi, z jakiej małe dzieci korzystają, by zrozumieć napotkane sytuacje – innym jej rodzajem jest dzielona uwaga – obserwowana na przestrzeni kilku lat szkolnej nauki, zwłaszcza w wieku 6-12 lat. Jeżeli chcesz poznać sposoby na pielęgnację koncentracji, sprawdź ten artykuł.


5. Prezentacje materiałów Montessori mają wzbudzić ciekawość.


Mają prowadzić dziecko do: poszukiwań i odkryć, twórczego wyrażania siebie, aktywności, które służą społeczności. To od nas zależy, na ile zaciekawimy dzieci danym tematem i spowodujemy u nich wzbudzenie autentycznej ciekawości do nauki i zadawania pytań. Im mniej dajemy odpowiedzi, tym bardziej zachęcamy do zadawania pytań i wzbudzamy wewnętrzną motywację. Prezentacje osadzone w szerszym kontekście – wielkich opowieści, bloków edukacji zintegrowanej pokazując naukę w sposób holistyczny, nie dzieląc jej na konkretne przedmioty, które burzą obraz postrzegania świata.


6. Zapewnij dziecku swobodę ruchu

„Człowiek poznaje swoje otoczenie poprzez dłonie. Są one narzędziami jego inteligencji. Jego dłonie są kreatywne, mogą produkować rzeczy. Narządy zmysłów i koordynacja rozwijają się poprzez zajęcia manualne” – Maria Montessori.

Coraz więcej dzieci jest kinestetykami, czyli osobami ruchliwymi, które postrzegają świat zmysłem dotyku. Dlatego w czasie nauki to właśnie bodźce docierające tym kanałem są lepiej przyswajalne. Jednak prócz kinestetyków zasada ta odnosi się praktycznie do większości dzieci. Możliwość wybrania własnego miejsca pracy oraz pozycji zapewnia niebywały komfort i sprzyja pobudzeniu koncentracji. Po drugie liczne badania pokazują, że ruch i poznanie są ze sobą ściśle powiązane. Ludzie rozpoznają przestrzeń i obiekty dokładniej, lepiej pamiętają informacje oraz lepiej funkcjonują społecznie, gdy ich ruchy obrazują to, o czym myślą podczas nauki. Dodatkowo zarówno u dorosłych i dzieci, zapewnienie wyboru jest związane z bardzo pozytywnymi skutkami. Ludzie lepiej się uczą i pamiętają, lepiej rozwiązują zadania oraz decydują się na udział w zadaniach na dłużej, gdy myślą, że mają większą kontrolę.


7. Edukacja do pokoju


W koncepcji Marii Montessori poznanie własnej kultury wiąże z potrzebą umiejscowienia jej w wymiarze wielokulturowości, całościowej wizji rozwoju cywilizacji, globalnej historii wszechświata. W tym celu wykorzystuje się taśmy czasu, dzięki którym jednostka doświadcza upływającego czasu i dokonującej się ewolucji. Na tle historii wszechświata, dziecko stopniowo poznaje szczegóły dotyczące jego narodu, własnej grupy społecznej, rodziny. Maria Montessori nie chce dziecku przekazać wiedzy ze wszystkimi szczegółami do zapamiętania i powtarzania, ale pragnie go zadziwić pewną kontynuacją, ewolucją świata, w którym szczególną rolę spełniał człowiek wykorzystujący swoją inteligencję. Pokazuje dziecku, że zadaniem człowieka jest panowanie nad światem, ulepszanie go przy jednoczesnym pamiętaniu i przestrzeganiu zasady sprawiedliwości i miłości jako kosmicznych zasad. Ogromną rolę w edukacji do pokoju odgrywa również budowanie wspólnoty i atmosfery braterstwa w klasie.


Wychowanie prowadzące do pokoju, lub inaczej do kultury dialogu, opiera się na kształtowaniu osobowości dziecka zgodnie z zasadami wolności, pokoju i miłości w tak zwanym przygotowanym otoczeniu. Tak rozumiane wychowanie sprzyja rozwojowi wartości ludzkich: inteligencji, kultury, wrażliwości, miłości, instynktu społecznego, współpracy, współzależności. Ponadto wychowanie … powinno ukierunkować człowieka na jego wielkość, kształtować poczucie godności „bez względu na rasę, kulturę, przynależność do warstwy społecznej, przekonania”. - Maria Montessori

Prócz tego Montessori sprzyja umacnianiu:


  • świadomości własnej duchowości

  • podejmowania etycznych decyzji

  • inteligencji emocjonalnej

  • funkcji wykonawczych

  • odpowiedzialności społecznej

  • zdrowego stylu życia

  • matematycznego umysłu

  • uczy samoświadomości


Oczywiście to wszystko byłoby niemożliwe bez kluczowego czynnika, jakim jest przeszkolony dorosły/nauczyciel, który stale dopasowuje swoje metody do pracy z konkretnymi dzieckiem. Jako nauczyciele ufamy dziecku, że pokaże ono swoją prawdziwą naturę poprzez wartościową pracę. Obserwujemy i doceniamy „niewielkie i delikatne manifestacje otwierającej się duszy dziecka”.


Metoda Montessori opiera się na faktach naukowych, a nie tylko domysłach sprzed 100 lat. Powinniśmy już dawno to zaakceptować i starać się rozszerzyć oddziaływanie tej metody na jak największą liczbę placówek edukacyjnych, jeżeli chcemy oczekiwać jakichkolwiek zmian w naszym społeczeństwie.


Dziękuję Ci za przeczytanie!

Trzymaj się ciepło!

Krzysztof Kasperek


Artykuł napisany na podstawie

  • "Montessori - Nowoczesne podejście - Paula Polk Lillard

  • Paul Epstain - Z notatek obserwatora Montessori w praktyce

Zdjęcia ze zbiorów Unsplash.com

36 wyświetlenia
  • Czarny Facebook Ikona
  • Czarny Instagram Ikona
  • Czarny Pinterest Ikona
  • Czarny LinkedIn Icon